Inleiding

In ieder land en iedere cultuur overal ter wereld speelt mentale programmering een be­langrijke rol. Waarden en normen van de maatschappij waarin we opgroeien worden ons van jongs af aan via ouders, opvoeding en media met de paplepel ingegoten. Van daaruit raken we geconditioneerd en we starten allemaal vanuit de illusie dat onze vanzelfspre­kende kijk op de samenleving de kijk van iedereen is. Hieronder zullen een aantal prakti­sche gevolgen worden geschetst van een Deens perspectief.

Algemene omgangsregels

Denen dragen graag gemakkelijk zittende, informele (maar wel nette) kleding en ze zijn erg informeel in de omgang.

Niet alleen kennissen, vrienden, familie en collega's spreken elkaar aan bij de voornaam en met "je", maar ook leerlingen en onderwijsge­venden en hoger en lager geplaatsten op het werk doen dit onderling.

In Denemarken worden ontspannen en beleefde manieren op prijs gesteld. Vooral on­der ouderen is het de gewoonte om bij zakelijke en persoonlijke ontmoetingen ie­dereen (mannen, vrouwen en kinderen) bij aankomst en vertrek de hand te schud­den; te beginnen bij de dames. Wanneer men elkaar al kent gaat het informeler toe.

De persoonlijke ruimte is onder Denen vrij groot. Omhelzingen en aanrakingen vinden zelden in het publiek plaats. Oogcontact tijdens het praten wordt belangrijk gevonden.

Veel Denen vinden het ordinair wanneer een vrouw op straat rookt.

Humor, ironie (op de mooi weer toon "wat een weertje, hè" zeggen bij verschrikkelijk hondenweer), originaliteit, initiatief, zelfstandigheid, afwisseling en onverwachte in­vallen worden gewaardeerd. Denen nemen elkaar er graag tussen.

Het begrip Janteloven (de wet van Jante) werd geïntroduceerd door de Noors Deense schrijver Axel Sandemose (1899-1965). Het verwijst naar de Deense ge­dragscode van gelijkwaardigheid.

Men houdt het voor vanzelfsprekend dat men niks meer is dan de ander en de ander niks hoeft te leren. Een opstelling zonder kapsones en verbeelding is de norm en moraalridders liggen in Denemarken niet goed.

In Denemarken wordt al te complimenteus zijn gewantrouwd; onoprechtheid wordt niet gewaardeerd. Men is stipt me afspraken.

"Tak" (dank u) is een veel gehoorde uitdrukking. Denen bedanken mensen overal voor. De vraag "hoe gaat het" wordt selectief gesteld en serieus gemeend.

Denen worden niet graag verward met andere Scandinaviërs.

Hygge is in Denemarken een term die wordt gebruikt om ongedwongen gezelligheid uit te drukken. Voor leuk sportief samenzijn bestaat de term idræt.

Wie thuis wordt uitgenodigd neemt een kleinigheid mee voor de gastvrouw. Bloemen worden verpakt overhandigd en drank en chocola worden erg gewaardeerd. Men geeft geen scherpe voorwerpen cadeau. Cadeautjes worden direct opengemaakt.

Traditionele Deense mannen kunnen er op staan om een etentje voor een vrouw te be­talen; maar bij de jongere generatie speelt dit niet zo.

Zowel privé als zakelijk omringen de Denen zich graag met een netwerk van ver­trouwde mensen. Het onderscheid tussen vrienden en kennissen is erg belangrijk. Wanneer je elkaar al lang kent, kan het zijn dat je vrienden wordt.

Denen prefereren een compromis waar iedereen zich in kan vinden (consensus) bo­ven meerderheidsbeslissingen via stemmen. Daarbij wordt er naar gestreefd om ie­ders perspectief mee te nemen.

Horeca, diners en uitgaansleven

Op tijd komen bij afspraken wordt in Denemarken belangrijk gevonden. Wie verlaat is belt even.

Om de aandacht van bedienend personeel te trekken wuift men en maakt men oogcon­tact. Kledingvoorschriften komt men in de Deense horeca zelden tegen.

Denen nemen hun tijd voor een diner. Men moet er een hele avond voor uittrekken. Er wordt lang nagetafeld en veel gepraat.

Bij een formeel diner krijgen mannen soms een kaartje met daarop de naam van een tafelgenote die geacht wordt rechts van hem plaats te nemen. Hij wordt geacht haar naar de tafel te vergezellen.

In Denemarken brengt de gastheer een toast uit op de gasten. Men neemt niet zelf het initiatief tot een toast op iemand die ouder of hoger in rang is.

De eregast of de oudste man houdt een korte bedankrede, gericht aan de gastvrouw.

Gasten worden geacht hun bord leeg te eten.

Bij een zakendiner neemt men in de regel niet de eigen levenspartner mee.

Een vrouw kan met een man beter een zakenlunch dan een zakendiner afspreken.

Omgangscodes op de werkplek

De arbeidsverhoudingen zijn in Denemarken erg informeel. Hoger geplaatsten zien on­dergeschikten als specialisten op hun vakgebied en ze vragen hen om advies.

Tij­dens de lunchpauze staat de chef in de kantine in de rij tussen zijn personeel.

Vermogen tot samenwerking staat hoog in de Deense waardehiërarchie. Men helpt el­kaar waar men maar kan en advies vragen wordt niet gezien als zwaktebod.

Ook op de werkplek is humor en zelfspot erg belangrijk. Men schept niet op over het ei­gen kunnen, de eigen belangrijkheid wordt juist gerelativeerd.

Werk wordt vaak heel direct becommentarieerd, maar direct daarna heeft men weer lol. Bij kritiek worden zaak en persoon sterk gescheiden.

Denen uiten op de werkplek hun meningen en (politieke) overtuigingen heel direct.  Ook is men erg open over de eigen privé-situatie.

Collega's op het werk ontmoeten elkaar vaak ook privé. Wel scheidt men werktijd en werkonderwerpen duidelijk van privé-tijd. Denen kunnen bijv. heel goed harder gaan werken om eerder weg te kunnen.

Na het werk pakken collega's vaak samen nog even een biertje. Bij verjaardagen en vie­ringen gebeurt dit zelfs wel op de werkplek.

Zakelijke omgangscodes

Nederlandse producten en zakenmensen hebben in Denemarken door de bank genomen een goede naam.

Telefonisch gemaakte afspraken worden op tijd gemaakt en schriftelijk bevestigd. Men stuurt vaak documentatie als voorbereiding op een gesprek.

Bij formele bijeenkomsten dragen mannen vrij regelmatig een pak met stropdas; z.g.n.  black-tie events bestaan in Denemarken ook wel.

Ook bij zakelijke afspraken is men stipt. Wie vertraging oploopt of te laat dreigt te ko­men belt even.

Tijdens een zakelijk gesprek heeft men de mobiele telefoon uitgeschakeld.

Men houdt zich aan vooraf aangegeven vergadertijden. Er zijn duidelijke agendapun­ten en er is een duidelijk omschreven doelstelling.

Engels is bij zakelijke besprekingen met buitenlanders de voertaal, ook op visitekaart­jes.

Bij zakelijke besprekingen is de fase van beleefdheden uitwisselen kort (ongeveer een kwartiertje). Men komt dus vrij snel ter zake.

Presentaties zijn helder, ter zake en gedetailleerd en ze gaan vergezeld van feiten, figu­ren, grafieken en tabellen.

Midden en lager management neemt in Denemarken vaak belangrijke beslissingen.

Het duurt bij Denen vaak lang voordat ze tot een beslissing komen (een algemeen aan­vaard compromis vinden in plaats van meerderheid van stemmen). 

Het uitwisselen van geschenken in de zakenwereld blijft meestal beperkt tot een kleine attentie; bijv. drank of chocola of iets met het eigen bedrijfslogo.