Godsdienstige samenstelling

Volgens het religious freedom report 2007 over België zag rond 2000 onder de 10,5 miljoen inwoners 57,3% zichzelf als rooms, 15% als christen, 8,5% als anderszins gelovig en 8,8% als niet gelovig. Verder maakte dit rapport qua erkende religies gewag van 400.000 (4%) Islamieten, 140.000 (1,5%) reguliere protestanten, 70.000 (0,8%) orthodoxen, 55.000 (0,6%) joden en 11.000 anglicanen. Aan aanhang van niet erkende religies telde men 25.000 gedoopte Jehova's (50.000 kerkgangers), 14.000 evangelische protestanten (4000 mormoon), 10.000 boeddhisten, 5000 Hindoes en 3000 Sikhs.

Geschiedenis

In de 17^e eeuw kwamen de zuidelijke Nederlanden onder de Mechelse kerkprovincie en sinds 1967 telt de kerkprovincie België 8 bisdommen, waarvan het aartsbisdom van Me­chelen-Brussel het belangrijkst is. Beroemde vroege missionarissen uit de Vlaamse regio zijn Peter van Gent (1480-1572), die in Mexico actief was onder de Azteken en hun taal leerde, en Ferdinand Verbiest (1623-1688) die naar China was uitgezonden en zich daar in alle kringen geliefd maakte. De als Jozef de Veuster geboren en zalig verklaarde pater Damiaan (1840-1889) werkte met leprapatiënten op Hawaï. In 2005 werd hij door het Vlaamse TV publiek verkozen tot grootste Belg aller tijden. Men wil hem op 18 oktober 2009 heilig verklaren. Priester Adolf Daens (1839-1907) nam het in zijn tijd op voor de textielarbeidsters. Daarbij keerde de kerk zich tegen hem zodat hij uiteindelijk uit zijn ambt werd gezet. Het Franse idee van de laïcité (scheiding van kerk en staat) heeft in België veel invloed gehad onder liberalen en socialisten en voor veel emancipatiestrijd gezorgd met de roomsen. Vrijheid van godsdienst staat omschreven in artikel 19 t/m 21 van de grondwet. Het aantal door de overheid erkende geloofsrichtingen is beperkt. Bij het oprichten van de Bataafse republiek in 1795 kregen roomsen, protestanten en joden vrij­heid van godsdienst. Toen België in 1830 als onafhankelijke staat begon werden dit de 3 door de overheid erkende godsdiensten. In 1835 werd daar de Anglicaanse kerk aan toegevoegd,  in 1974 de Islam, in 1981 de Grieks/ Russisch orthodoxe kerk en in 1991 de z.g.n. laïciteit; een conglomeraat van niet confessionele levensbeschouwelijke organi­saties waaronder humanisten, vrijdenkers, agnosten en atheïsten.

Hedendaagse praktijk en geloofsinhoud

Volgens een verslag van de Katholieke universiteit van Leuven zakte het volksdeel dat minstens eens per week naar mis of biecht ging tussen 1967 en 2004 van 43 naar 11%. Het gedeelte dat dit tussen 1996 en 2004 eens per maand deed daalde van 28 naar 17,5% en het deel dat nooit een eredienst bijwoonde ging omhoog van 33 naar 42%. Volgens de Eurlife indicator lag in 2004 de wekelijkse kerkgang op 9% (EU15 14%, EU25 17%) en volgens een artikel in het christelijke opinieweekblad Tertio in mei 2008 over het op handen zijnde leeftijdsontslag van de toen 75 jarige kardinaal Danneels was het gezakt onder 7%. In 1999 liet in voorkomende gevallen 56% van de roomsen hun kinderen dopen, 49% trouwde voor de kerk en 77% kreeg een kerkelijke begrafenis. Zo'n 70.000 protestanten vielen in 2004 onder de vleugels van de erkende verenigde protestante kerken van België. Onder de erkende joodse groepen (55.000 zielen) vallen de grotendeels Poolsjoodse gemeen­schap van Antwerpen (vaak verweven met de diamantindustrie: rond 13.000 leden) en die van Brussel (zo'n 18.000). Het merendeel van de rond 400.000 zielen tellende Islamitische gemeenschap is soenniet. Ze bestaat voor een flink gedeelte uit familie en nakomelingschap van de gebleven gastarbeiders van de 60er en 70er jaren. Het aantal veelal kleine moskeeën waarover ze beschikken zakte tussen 2001 en 2004 van 383 naar 328. De laïciteit had volgens de overheid rond 350.000 aanhangers maar volgens de koepel zelf zo'n 1,5 miljoen.

Begin 2005 gaf 43% van de Belgen aan te geloven in god (EU25 52%), 29% (EU27%) geloofde in een hogere macht of levenskracht (ietsisme), 27% (EU 18%) beschouwde zichzelf als ongelovig en 1% (EU 3%) kruiste de "weet niet" optie aan. Het deel dat vaak (37 om 35%) of soms (37 om 39%) over de zin van het leven nadacht lag toen rond het EU25 gemiddelde (bron Eurobarometer 225, wave 63.1-TNS opinion & social). Najaar 2006 lag het contingent Belgen dat vindt dat de plaats van religie in hun samenleving te belangrijk is iets onder het EU gemiddelde (43 om 46%).

Godsdienstvrijheid

Ie­dere roomse parochie had rond 2000 een centrum voor interreligieuze dialoog. Tot de grootste niet erkende geloofsgemeenschappen behoorden in 2004 naast zo'n 50.000 evangelisch pro­testanten (waaronder zevendedaags adventisten, mormonen en de ruim 25.000 Jehova's die erkenning weigerden) scientologen en boeddhisten. Niet erkende groeperingen kunnen als stichting aanspraak maken op belastingvrijstelling. In 2007 is een wetsvoorstel ingediend voor erkenning van de boeddhisten. Omdat de regering viel kon het niet worden behandeld. Wel werden de boeddhisten met ingang van 2008 opgenomen in het subsidiestelsel. Een aantal evangelische groepen (waaronder de pinkstergemeenten) vallen onder de erkende protestante groeperingen. Tot de criteria voor erkenning behoren een voldoende bestaansduur en ledental en de aanwezigheid in een geloofsgemeenschap van een overkoepelende organisatie met een gezaghebbend aanspreekpunt voor de overheid. Daarom hebben de Moslims in 1999 na veel onderling gekrakeel een dergelijke koepel in het leven geroe­pen. Door de overheid erkende religies hebben in België recht op subsidies voor hun organisaties, voor bouw en onderhoud van gebouwen en voor het betalen van voorgangers en godsdienstleraren. Belastingbetalers mogen het kerkaandeel van de belasting evenwel weigeren. Eind 2006 werd een subsidiestelsel herziening overwogen. Het toenmalige hoofd van de roomse kerk in België kardinaal Danneels erkende toen dat het bestaande stelsel de roomsen voortrekt.

Bijzondere scholen op basis van levensbeschouwing (vrije scholen in het Vlaams gewest) hebben dezelfde rechten op overheidssteun als officiële (openbare) scholen. Binnen de scheiding van kerk en staat moeten officiële leerplichtscholen 2 lesuren p/w besteden aan levensbeschouwelijke vorming of godsdienstles. Het officiële onderwijs is in België verplicht om op aanvraag leerlingen les te geven in alle erkende levensbeschou­wingen. Kinderen van ouders die bezwaren hebben kunnen vrijstelling krijgen van godsdienst lessen. In 1996 stelde de overheid 2 instanties in op het vlak van levensbeschouwelijke groepen die ieder kwartaal in vergadering bijeen komen. Dit zijn het CIAOSN/ OACSSO centrum (centrum informatie en advies over schadelijke sekten) en de administratieve coördinatiecel. Het CIAOSN centrum inventariseert levensbeschouwelijke groepen (inclusief therapeutische clubs) en brengt jaarlijks verslag uit. Ze geeft het publiek voorlichting en adviseert de overheid, maar mag geen oordelen vellen (hoewel de naam anders suggereert). Ze publiceerde in 1997 een lijst van 189 groeperingen die, hoewel niet zo bedoeld, al snel werd bestempeld als de gevaarlijke sektelijst. De Administratieve Coördinatiecel werkt met vertrouwelijk materiaal en coördineert het beleid van inlichtingendiensten, justitie, politie en leger aangaande levensbeschouwelijke groepen. Zolang ze nog geen richtlijnen heeft opgesteld is vervolging mogelijk op basis van andere dan geloofsinhoudelijke gronden. Voor de PISC; een parlementaire onderzoekscommissie aangaande sekten, dienen de bevindingen van beide clubs als inspiratiebron. Op instigatie van deze commissie werd in 2007 een wetsontwerp gemaakt dat misbruik van persoonlijke onwetendheid en zwakheid strafbaar stelt.

De overheid heeft na de instelling van deze instanties problemen gekend in verband met erkenningprocedures, onder meer met scientologen en mormonen waar men ook in 2006 en 2007 erg huiverig tegenover stond. Er werden kamervragen gesteld over antidrug campagnes op scholen en computercursussen van scientologen organisatie CSI en ook het oogluikend toestaan van missie door mormonen vormt een discussiepunt. Twee leden van Spiritual Human Yoga, waaronder de oprichter, werden op 19 april 2006 in Brussel veroordeeld tot een gevangenisstraf en een boete voor zwendel, criminele samenzwering en illegaal medicijnen voorschrijven. De oprichter werd bij verstek veroordeeld omdat hij met stille trom was vertrokken. Eind 2006 werd door de taalgewesten een academische opleiding voor imams voorgesteld op het niveau van die van christelijke voorgangers. Ook herriep toen het hof van appèl in Brussel een beslissing om Sun Myung Moon, de leider van de Koreaanse Unification Church, de toegang tot het land te ontzeggen.

Geloofsdiscriminatie

In 1993 is het antiracisme centrum CEOOR opgericht, een onafhankelijke organisatie die ook over discriminatie op grond van geloof gaat. In 2002 vonden veel antisemitische incidenten plaats en de positie van Moslims werd een heet hangijzer in media en samenleving. In 2005 oordeelde het hof van appel in Antwerpen (het hoogste rechtscollege op het gebied) dat het buiten de jurisdictie van de staat valt om te beoordelen of de islam al dan niet hoofddoekjes voor vrouwen voorschrijft. In 2006 liet 90% van de Waalse scholen geen hoofddoekjes toe (op roomse scholen mochten ze vaak wel). De meeste gymleraren weigerden het toestaan van extra lichaamsbedekkende kleding. Wel konden leerlingen dikwijls vrij krijgen vanwege religieuze feesten. In maart 2006 heeft het ministerie van justitie racistische, xenofobe en homofobe uitingen nader omschreven zodat het wettelijk gezag weet wanneer het op moet treden. In 2006 telde de joodse gemeenschap 66 antisemitische incidenten (30 in Brussel, 10 in Antwerpen). Daaronder vielen vernieling van een joods monument en aanvallen op orthodox joodse jongeren door jongeren uit de Islam hoek; met name in Antwerpen. Het antiracisme centrum telde er 3 minder. In maart 2007 werd in Hasselt iemand veroordeeld wegens spuwen en het roepen van antisemitische leuzen naar het Israëlische voetbalelftal. In april werd een eerdere veroordeling van een Aramese priester wegens discriminerende uitlatingen over de Islam in hoger beroep herroepen. In 2006 kreeg het CEOOR 75 klachten binnen over discriminatie uit zowel de joodse als de Islamitische hoek.

In 2008 werd een imam uit Brussel voorlopig het land uitgezet nadat hij had verklaard dat men zijn vrouw mag slaan. De stad vond het eerder wel goed dat zijn 2^e vrouw zich bij hem voegde, al kon die niet als zodanig worden erkend omdat de Belgische wet geen polygamie kent. Naar goed Islamitisch (en rooms) gebruik heeft de imam een flink aantal kinderen verwekt (bij beide vrouwen 8) die allemaal in België zijn geboren. Mede omdat de imam niet meer in het land mag zijn worden allebei de vrouwen nu beschouwd als baanloze alleenstaande moeder. Ze streken samen, dankzij het ophopende karakter van het Belgische sociale stelsel, in totaal €8947 p/m aan uitkeringen en vergoedingen per maand op. Het dubbele gezin van de imam zag kans om daar €3000 p/m van op te sparen. Hoewel ook de roomse kerk het credo "gaat heen en vermenigvuldigt u" onderschrijft maakte het verschijnen van dit bericht in de Gazet van Antwerpen landelijk veel discussie los over het stelsel. Ook hieraan ziet men hoe de ontkerkelijking toeslaat.