Godsdienstige samenstelling

Godsdienst in 2005: evangelisch luthers 77%, anderszins protestant (vaak evangelisch) 4,5%; rooms 1,5%, orthodox 1%, moslim 4% (ruim 1% praktiserend), Joodse religie: 0.2%, Voor het overige (12%) zijn de Zweden  anderszins of niet religieus. Van de bij een geloofsgemeenschap aangeslotenen bezoekt rond 6% wekelijks een eredienst.

Voorchristelijke en vroegchristelijke periode

In de tijd van de Vikingen geloofden de Zweden in het Walhalla en in het oud Noorse pantheon de Æsir dat bestaat uit een groep goden rond de oppergod Odin en een groep goden rond de kust en zeegod Njord. Omstreeks 830 kwam de 1^e missionaris in het ge­bied, maar de kerstening ervan nam nog wel 400 jaar in beslag. Veel van de 3000 Viking runenstenen in Zweden, die vaak bedoeld zijn om doden te memoreren, dragen echter reeds vroegchristelijke inscripties. Rond het jaar 1000 liet de Zweedse koning Olaf zich dopen, maar nog in 1100 stond in Uppsala een grote tempel die gewijd was aan Odin, Thor en Freia. Freia, de godin van liefde en oorlog, was een dochter van Njord en haar naam is nog terug te vinden in het Nederlandse woord vrijen. In 1103 werd het land for­meel Rooms en in 1164 rond de regeerperiode van Erik de Heilige kwam er een aartsbis­dom in Uppsala. Een andere belangrijke nationale heilige uit de roomse tijd is Brigitte van Zweden. Ze was getrouwd, kreeg 8 kinderen en richtte na de dood van haar man een nonnenorde op.

Zweden Luthers

Het Roomse aartsbisdom werd in de 16^e eeuw omgezet in een luthers aartsbisdom. Dat kwam doordat koning Gustaaf Wasa onenigheid kreeg met de paus over een bisschopsbenoeming. Naar aanleiding daarvan vormde hij de kerk in 1527 om tot een staatskerk en hij liet zelf bisschoppen aanstellen (Albertus Magnus als eerste). Ook werden erediensten voortaan in het Zweeds gehouden. Anders dan Nederland heeft Zweden geen beeldenstorm gekend en roomse artefacten als kruisen, crucifixen (kruisen met het lichaam van Jezus) en iconen zijn tot op de dag van vandaag voort blijven be­staan. Van 1593 tot 1781 was het land formeel luthers en het rooms-katholicisme was verboden. Toch gingen pas in de 18^e eeuw de roomse heiligendagen van de kalender door weerstanden uit de bevolking. Na 1850 kwam er meer godsdienstvrijheid. In 1951 werd ook het recht om geen geloof te hebben wettelijk erkend en in 1952 werd het roomse bisdom Stockholm ingesteld. In 1948 werd het verbod op werken en in 1968 het verbod op dansen en bioscoopbezoek op zon en feestdagen op­geheven. Al in 1960 kwamen bij de lutherse kerk de 1^e vrouwelijke dominees en in 1997 werd Christina Odenberg de 1^e vrouwelijk bisschop. Tegenwoordig is ongeveer 1 op de 3 voorgangers een vrouw.

Recente ontwikkelingen

Tot 2000 was het lidmaatschap van de kerk erfelijk en iedereen betaalde kerkbelasting. Veel lutherse predikanten waren toen ook ambtenaar van de burgerlijke stand. Nadien werd de kerk volledig losge­koppeld van de staat en lieten meer mensen zich uitschrijven (68.000 in 2005), vaak om onder de kerkbe­lasting (1,19% van het inko­men) uit te komen. De navolgende tabel geeft een indruk van de langzaam tanende, maar nog steeds belangrijke rol van de lutherse kerk bij m.n. overgangsrituelen (rituelen bij belangrijke levensmomenten: bron CSB; het Zweedse CBS).

De meeste inwoners van Zweden gaan hooguit op hoogtijdagen (Pasen, Kerst) ter kerke. Ruim 5% deed dat in 1999 echter iedere week en met radio en tv kerkdiensten, moskee, tempel en synagogenbezoek meegerekend was wekelijkse deelname aan erediensten bij ruim 12% van de bevolking in zwang. In 2005 was 3 à 4% van de bevolking Islamiet (moskeebezoek 33%). Het aantal roomsen is tussen 1998 en 2005 gedaald van 163.000 naar 140.000. De meeste roomsen stammen uit Polen, Chili of Zuid-Europa. De niet lutherse protestante kerken doen het goed. Ze telden in 2005 meer dan 400.000 leden. De grootste congregaties zijn de Pinkstergemeenten (hun ledental zakte tussen 1985 en 2005 van ruim 100.000 naar 87.000) en de Missiekerken (64.000 in 2002). De ruim 100.000 Orthodoxen hebben meestal wortels in het Nabije Oosten of de Balkan. Er zijn rond 10.000 aanhan­gers van de Joodse religie, ongeveer evenveel Hindoes en zo'n 15.000 Boeddhisten.

Geloofsinhoud

Uit een internatio­nale en­quête kwam in 1997 naar voren dat ongeveer 15% van de Zweden sympathi­seerde met het New-Age gedachtegoed en dat 12% beschouwd moest worden als atheïst (na de dood is er niets) en 18% als agnost (we weten het niet en zullen het nooit weten). In 1999 ge­loofde ruim 5% van de bevolking in reïncarnatie. Via een bevolkingsonderzoek van Eurostat kwam in 2005 uit de bus dat 23% van de Zweden geloofde in het bestaan van God, 53% in het bestaan van een hogere macht en 23% in geen van beide. De rest (1%) wist het niet of gaf geen antwoord. In 2006 lag het aandeel Zweden dat vond dat de plaats van religie in hun samenleving werd overschat vrijwel op het EU gemiddelde (45 om 46%).

Uitwas

Dat geloofsgemeenschappen soms wel een garantie kunnen bieden voor partnerschappen, maar niet tegen moord en het aanzetten tot moord wordt geïllustreerd door voorvallen in de pinksterge­meente van het dorpje Knutby bij Uppsala in 2004. Ook binnen Zweedse pinkstergemeenten heb­ben mannen het laatste woord en pastors van die gemeenten hebben onder hun parochianen veel aanzien. Daarbij wordt het geloofsjargon als machtsmiddel niet altijd geschuwd. Eén van de pas­tors van Knutby hield er binnen zijn congregatie 2 vrouwen (zijn wettige echtgenoot en de vrouw van zijn buurman) en een minnares op na die tevens kindermeisje was bij hem thuis. Via ano­nieme smsjes (zogenaamd van God) en subtiele druk slaagde hij erin om het kindermeisje zover te krijgen dat ze zijn wettige echtgenote in bed dood schoot en een aanslag deed op de buurman. Zelf had hij zijn eerste vrouw al in 1999 vermoord, maar dat was toen uitgelegd als een ongeluk.

Godsdienstvrijheid

De overheid propageert en bewaakt godsdienstvrijheid en toleran­tie. In het basisonderwijs krijgen bijzondere scholen overheidssteun en interreligieuze vorming is op alle scholen verplicht. Hoofddoekjes en keppeltjes zijn sinds een gerechte­lijk vonnis in 2006 toegestaan op openbare scholen en Sikhs mogen als militair of politie­agent een tulband dragen. Ook ritueel slachten en besnijden mag, maar dan wel onder verdoving en professioneel toezicht. Sinds 2005 mag in erediensten homoseksualiteit op religieuze gronden worden veroordeeld (vrijheid van meningsuiting), maar tegelijkertijd kunnen sindsdien homohuwelijken kerkelijk worden ingezegend.. Met betrekking tot bele­diging van homo's liep medio 2006 nog een rechtszaak. In 2003 verschoof de voornaam­ste bron van de ruim 80 gerapporteerde antisemitische incidenten (veelal niet al te ernstig van aard) van uiterst rechts naar kleine groepen reljongeren uit de Islamhoek. In 2004 werden 108 incidenten en 7 aanvallen gemeld. Van de incidenten kwam 27% duidelijk van extreem rechts. Anti-islamitische incidenten nemen ook in aantal toe. In 2005 waren er 2 pogingen tot brandstichting en in 2006 werd een imam neergestoken (die het later gelukkig na kon vertellen). Rechts-extremistische groepen claimen op hun beurt dat ra­cistische aanslagen van immigrantenjongeren op willekeurige witte Zweden worden ver­zwegen.