Cultuurbeleid, cultuurdeelname en monumentenzorg

Kunst heeft in Letland al heel lang een belangrijke maatschappelijke rol als communicatie­middel. Het heeft vaak gefunctioneerd als uitlaatklep voor gevoelens die door de autoriteiten werden on­derdrukt, maar de Sovjets gebruikten bijv. de schilderkunst ook wel als propagan­damiddel. Na de Sovjetperiode kreeg in het cultuurbeleid de eigen nationale identiteit ui­teraard de volle aan­dacht. Tegenwoordig is cultuuruitwisseling met andere landen ook een belangrijk aandachts­punt. Vanwege het Sovjetverleden blijven minderhedentalen een gevoe­lig punt. Op het 2^e tv-net van Letland vindt 20% van de uitzendtijd in deze talen plaats. In 2002 ging 2% van het over­heidsbudget naar cultuur. Daarvan ging 44% naar eigenlijke cul­tuur, 43% naar cultuureducatie en 10% naar archieven en administratie. Veel cultuurprojec­ten (24% cultureel erfgoed en cul­tuurtraditie, 23% film en fotografie, 23% muziek, dans en theater, 11% literatuur, 17% interdisci­plinair) worden betaald uit de accijns op alcohol en ta­bak en uit gokopbrengsten. De cultuurka­pitaalstichting, die ressorteert onder het ministerie, financierde in 2002 ruim 2100 projecten. In Letland bestaan ruim 8500 cultuurelementen (ar­chitectonisch, archeologisch of artistiek) met een beschermde status zoals kastelen, Viking­dorpen, begraafplaatsen uit de bronstijd, beeld­houwwerken, kerken met houtsnijwerk en ge­brandschilderde ramen en oude gebruiksvoorwer­pen. Veel van dit cultuurschoon is te zien in de oude binnenstad van Riga. Ook zijn er in het land veel oorlogsbegraafplaatsen en dito monumenten die herinneren aan de beide wereldoorlogen. Letland heeft erg onder deze oorlogen geleden. Tijdens de 2^e wereldoorlog is de bevolking bijv. met een kwart afgenomen.

Zang, dichtkunst en muziek

Volksliederen (dauna's) en dichtkunst zijn het meest kenmerkend voor de Letlandse cultuur en de huidige Letlandse presidente Dr. Vaira Vike Freiberga is folkloredeskundige. Er be­staan meer dan 1,2 miljoen verschillende teksten en ruim 300.000 melodieën. De eerste ver­zamelingen zijn in 1807 vastgelegd door Duitsers en de grootste verzameling ooit, de Latvju dainas, is een zes­delig werk dat bestaat uit 8 boeken met 218.000 teksten. Deze is samen­gesteld door Krišjanis Barons, die leefde van 1833 tot 1923. De teksten bestaan uit 4 rege­lige verzen en zijn enigszins vergelijkbaar met Japanse haiku's. Ze handelen bijv. over be­langrijke levensovergangen en sei­zoensmarkeringen en worden bij dit soort gelegenheden ook voorgedragen of gezongen (meestal door vrouwen). Letlandse lied en dichtkunst is rond de 20e eeuwwisseling op muziek gezet, onder meer door de componisten Andrejs Jurjans en Jazeps Vitols. In Letland zijn 150 folkloristische zangkoren die behoorlijk groot kunnen zijn. Veel daarvan treden op bij het jaar­lijkse Baltisch folkloristische festival dat om de 3 jaar in Riga wordt gehouden. Ook de viering van het 800 jarig bestaan van de hoofdstad in augus­tus 2001 werd de hele dag opgeluisterd met gevarieerde koorzang van Letten die zich mas­saal spontaan aandienden bij het plaatselijke vrij­heidsmonument. Letland kent, net als Est­land, iedere 5 jaar een groot nationaal zang en koorzangfestival. Daarnaast is opera, ballet en ge­wijde en klassieke muziek populair. De in Riga geboren Mariss Jansons (geb. 1943) is een internationaal hoog aangeschreven dirigent. Het land heeft veel componisten op beide laat­ste gebieden voortgebracht. In de Domkerk van Riga vinden heel regelmatig orgelconcerten plaats. Naast een opera en een balletfestival in de zomer kent de stad nog veel andere jaar­lijks terugkerende cultuurevenementen.

Literatuur en beeldende kunst

De eerste literatuur in het Letlands verscheen pas in de 19^e eeuw en het betrof hier opgete­kende volksverhalen. De bloeiperiode van de Letlandse cultuur op de overgang van de 19^e en de 20^e eeuw werkte door op meerdere vlakken. De belangrijkste Letlandse schrijver Jai­nis Rainis (1865 tot 1923) leefde in deze periode. Zijn werkelijke naam was Jānis Pliekšāns en hij schreef gedichten en toneelstukken. Naar verluidt zou hij net zo beroemd zijn gewor­den als Shakespeare wanneer hij in het Engels geschreven zou hebben in plaats van in het Letlands en hij werd door zijn volk gebombardeerd tot de Let van de 20^e eeuw. Janis Ro­zentāls was de eerste Letlandse schilder die bekendheid genoot. Hij leefde eveneens rond de 20^e eeuwwisseling en schilderde op aangrijpende wijze scènes uit het leven van alledag en portretten. De belangrijkste Letlandse landschapsschilder was zijn tijdgenoot Vilhelm Pur­vītis. Hij won veel internationale prijzen. Gustav Klucis (1895-1938) ontwierp veel Sovjetpro­pagandaposters en fotomontages. Karlis Rudevics (1939-2002) leverde een bijdrage aan de emancipatie van zigeuners in Letland door hun poëzie te vertalen en hun legendes in schil­derijen uit te beelden.