Het Nederlands

Het Nederlands hoort bij de West Germaanse taalgroep binnen de Indo Europese talen. Oorspronkelijk viel het onder het Duitse taalgebied, maar de taal als zodanig heeft zich vanaf de 16^e eeuw ontwikkeld uit Hollandse dialecten. Qua zinsbouw lijkt de taal op Duits, maar de woordvorming is eenvoudiger door minder uitgangen van zelfstandige naamwoorden en werkwoorden. In die zin is de taal meer verwant aan het Engels. In de vroege middeleeuwen is het Nederlands sterker beïnvloed door de taal van de Franken uit Duitsland en Noord Frankrijk dan door de spraak van Friezen en Saksen. De uitgave van de officiële Statenvertaling van de bijbel in de 17^e eeuw heeft sterk bijgedragen tot de een­heid van spraakkunst en grammaticaregels. Pas in de 19^e eeuw begonnen spreek en schrijftaal meer op elkaar te lijken en sindsdien is het streven er min of meer op gericht om deze gelijkenis verder te vergroten. In 1804 stelde Matthijs Siegenbeek de 1^e officiële spelling op van het Nederlands. Hij introduceerde ondermeer de typisch Nederlandse letter ij  (voorheen y). De spellingsregels van het ABN (Algemeen Be­schaafd Nederlands) zijn in 2005 laatstelijk vastgelegd in het z.g.n. "groene boekje" dat bestaat sinds 1954. Bezwaren tegen inconsequenties in het groene boekje mondden in 2006 uit in het Witte boekje, een alternatieve spellingslijst gebaseerd op de spelling van voor 1995. Deze spelling wordt gebruikt door een 7tal grote (centrum)linkse kranten en tijdschriften en door Teletekst, NOS en Planet Internet. De Nederlandse grammatica werd in 1997 uitvoerig beschreven in "de algemene Nederlandse spraakkunst".

Het Nederlandse taalgebied omvat zo'n 23 miljoen sprekers. Ze wonen bijna allemaal in Nederland (16,4 miljoen in 2008) en België (ruim 6 miljoen Vlamingen). Buiten dat zijn er rond 2 miljoen emigranten en bewoners van (voormalige) overzeese gebiedsdelen die de taal (nog) beheersen. Op de Nederlandse Antillen en Aruba en in Suriname is het Nederlands bijv de officiële omgangstaal bij overheid en onderwijs. De groep Indonesiërs die de taal nog kent sterft langzaam uit. Wel kunnen vanwege oude documenten en wetsteksten zo'n 10.000 studenten daar Nederlands lezen. In 2005 werd de taal in 40 landen aan zo'n 225 universiteiten onderwezen door ongeveer 500 docenten.  Duitsland telde de meeste vakgroepen Nederlands (30), gevolgd door de VS en Frankrijk (beide rond 20). Met dit alles is het Nederlands qua omvang de 30^e taal ter wereld. In 1980 richtten Nederlanders en Vlamingen de Nederlandse taalunie op als basis voor een gemeenschappelijk taalbeleid. In januari 2005 werd Suriname het 3^e lid. De taalunie brengt het groene boekje met spellingsregels en een geschiedenis van de Nederlandse letteren uit. In 1986 werd de prijs der Nederlandse letteren ondergebracht bij de unie.   

Nederlandse minderhedentalen en dialecten

Het 17^e eeuwse Nederlands ligt aan de basis van het in Zuid Afrika en Namibië gesproken Afrikaans. Officieel is Nederland tweetalig en de 2^e taal is het Fries (officieel Westerlauwers Fries, in het Engels Westfries). Verspreid over de wereld leven bijna 600.000 Fries sprekenden, waarvan ruim 200.000 in de provincie Friesland. De rest woont elders in Nederland of is geëmigreerd. In het Fries heten ze "Friezen om utens" (Friezen van buiten). Het Fries behoort ook tot de West Germaanse taalgroep. Het heeft echter niet de Frankische invloeden van het Nederlands en lijkt soms meer op Engels dan op Hollands. Genetisch zijn de Angelsaksische Friezen, anders dan bijv. Hollanders, Limburgers of Welshman; niet te onderscheiden van Engelsen en Denen. Op lagere scholen in Friesland wordt het Fries in de lagere klassen gesproken en in het secundaire onderwijs wordt het facultatief onderwezen. De belangrijkste dialectgroepen binnen het Nederlands zijn Hollands, Zeeuws, Brabants, Limburgs en Saksisch. Limburgs en Nedersaksisch zijn officieel erkende streektalen die nogal verwant zijn aan het Nederduits en gesproken worden in de oostelijke landshelft. Grote importtalen in het land zijn Turks (190.00 sprekers volgens een onderzoek uit 2005 in opdracht van de Nederlandse taalunie), Arabisch en Berbers (100.000), Papiaments (Antilli­aans, 80.000) en Sranan Tongo of Shranan (Surinaams, 70.000). Sinds 2004 moeten import Nederlanders die het Nederlands onvoldoende beheersen de taal verplicht leren. In het Nederlandse secundaire onderwijs leert iedereen Engels. Duits, Frans en Spaans zijn keuzevakken. Engels is ook op tv erg veel te horen, want in Nederland worden in films en op tv buitenlandse talen ondertiteld.