Baltische talen en het Litouws

Met het oud Russisch, het Pruisisch (thans dode talen) en het Letlands vormt het Litouws de Baltische taalgroep binnen de Indo-europese taalfamilie. De Indo-europese talen ver­spreidden zich vanaf 6000 v Chr. geleidelijk aan vanuit de regio ten noorden van de Kau­kasus. De Baltische taalgroep heeft weinig gemeen met de Slavische talen, maar vormt verrassenderwijs een herkenbare schakel tussen het Sanskriet en de Indo Europese ta­len. Het Litouws is de meest oorspronkelijke nog levende taal van deze taalgroep en dat maakt haar bijzonder interessant voor linguïsten. Rond 3000 v. Chr. trokken Baltische stammen het gebied binnen dat nu Letland en Litouwen heet. Langs de kusten woonden toen al Fins-Oegrische stammen uit het huidige Finland en Estland en hun taal heeft ook wat sporen nagelaten in de ontwikkeling van de Baltische taalgroep. Vanaf de 6^e eeuw na Chr. kwam de scheiding tussen het Letlands en Litouws geleidelijk op gang. In 1547 ver­scheen het eerste boek in het Litouws en in 1620 het eerste woordenboek. In de 16^e eeuw werd het Litouws officieel een schrijftaal, maar de eerste officiële documenten in de taal verschenen pas in 1918 omdat het toen voor het eerst de landstaal werd.

Talen en dialecten in Litouwen

In de mid­deleeuwen, toen Litouwen een groothertogdom was, waren Slavisch en Latijn de talen van de overheid en ten tijde van het gecombineerde Pools Litouwse rijk was het Pools de officiële omgangstaal. In de 19^e eeuw nam het Russisch deze rol over en ook tijdens de periode van de Sovjet bezetting werd die taal het meest gebruikt. Pas in 1989 na de her­wonnen zelfstandigheid werd het Litouws opnieuw de officiële landstaal. Rond de millen­niumwisseling werd de taal gesproken door ongeveer 80% van de Litouwers in Litouwen zelf (zo'n 3 miljoen mensen) en door ongeveer 800.000 oorspronkelijke Litouwers van buiten het land. Tegenwoordig kent de taal 2 hoofddialecten; het aukstaiciai (hooglands) in het binnenland en het zemaiciai (laaglands) langs de kust. Het eerste dialect ligt aan de basis van het huidige Algemeen Beschaafd Litouws dat 32 letters en 400.000 woor­den kent (de š wordt in het Litouws uitgesproken als sj en de č  als tsj). Het gemiddelde opleidingsniveau van de bevolking ligt hoog in Litouwen. Vooral veel jongeren hebben Engels geleerd op school. Ook zijn er zijn veel Litouwers die familie hebben in Angelsak­sische immigrantenlanden. Desondanks valt de kennis van het Engels vaak wat tegen. Het onderwijs in deze taal liet in de Sovjet periode veel te wensen over omdat contacten met Engelstalige landen werden afgehouden. Vooral in het zuidwesten van Litouwen wordt ook vrij veel Duits gesproken.