Van vastentijd t/m midzomer

Hoewel de Sovjet periode voor veel overgeleverde tradities de nekslag betekende, is bij de meeste Litouwse vieringen van christelijke feestdagen nog sprake van een vermen­ging met voorchristelijke elementen. Daarbij speelt het seizoensritme een belangrijke rol. Zo wordt de laatste dinsdag voor het begin van de vastentijd (Shrovetide of U?gavenes: goed en hartig eten) plaatselijk nog gecombineerd met de voorchristelijke viering van het einde van de winter. Deze carnavaleske viering valt meestal in februari. Ze gaat gepaard met humor, elkaar ertussen nemen, bijgeloof, verkleedpartijen en ge­maskerde optochten. Op Palmzondag (de zondag voor Pasen) maakt men in delen van het land versierselen van groene takken en kransen van droogbloemen en ook in het be­schilderen van eieren met Pasen zijn voorchristelijke elementen uit lentefeesten te her­kennen. Met Pasen worden op het platteland soms ook nog huizen en boerderijen gede­coreerd met berkentwijgen. Dergelijke gebruiken symboliseren de wedergeboorte van de natuur. Ook in de St. Jansviering rond 23 juni (Rasa of Jonines) zitten voorchristelijke elementen. Op heuvels worden vreugdevuren ontstoken waar omheen tot zonsopkomst of langer wordt gefeest. Men laat onder meer wielen van brandende berkenbast de heu­vel af rollen. Er wordt over het vuur heen gesprongen omdat dat geacht wordt geluk te brengt, er worden bossen veldbloemen in de rivier gegooid en meisjes tooien zich met bloemenkransen.

Van Maria Hemelvaart t/m kerst

Maria Hemelvaart op 15 augustus wordt in Litouwen kruidendag ge­noemd naar een voor­christelijke feestdag ter ere van de oogstgodin Zemyna. Tegen­woordig brengt men op het platteland bloemboeketten en aren naar de kerk om ze daar door Maria te laten zegenen. In de viering van Allerheiligen op 2 november zijn elemen­ten opgenomen uit het voorchristelijke Velines (schaduwen) feest. De lange herfstscha­duwen die het gevolg zijn van de laag­staande zon raakten in het verleden geassocieerd met de geesten van recentelijk overleden intimi en familieleden. Tijdens de Velines peri­ode wilde de gemeenschap de verbondenheid met hun geest benadrukken. Vroeger wa­ren de festiviteiten verspreid over een hele maand met het hoogtepunt rond begin no­vember, maar tegenwoordig zijn ze geconcentreerd op 2 november. Dan worden de gra­ven van de onlangs overledenen bezocht en nog rond de 20^e eeuwwisseling plaatste men eten op hun graf om de schaduwen te voeden. Tegenwoordig blijven de grafgiften veelal beperkt tot kaarsen. Voorchristelijke elementen die nog in de kerstviering terug te vinden zijn, zijn restanten uit de midwinterfeesten. Het gaat hier bijv. om het vasten op de dag voor kerst, gevolgd door een vleesloos 12 of 13 gangen diner dat be­gint zodra in de avondschemering de eerste ster zichtbaar wordt. De 12 gangen verwijzen dan naar de 12 maanden van het jaar en 13 gangen naar de 13 jaarlijkse maancyclussen. Na de maaltijd trekt men in sommige families nog strootjes die geacht worden de toekomst te voorspellen en rond middernacht of in de vroege ochtend van 1^e kerstdag gaan velen naar de mis. Bij de overlevering behoort ook het geloof dat het weer met kerst voorspel­lende waarde heeft voor het weer in het komende jaar. Kinderen uit Klaipèda gooien met kerst een fles met hun wensen voor het komende jaar in zee. 

Nationale en wereldse feestdagen

Naast religieuze feestdagen kent Litouwen een aantal nationale feest en herdenkings­da­gen. Hieraan wordt door Litouwers in het buitenland vaak meer aandacht besteedt dan in het land zelf. Op 13 januari, de dag van de verdedigers van de vrijheid, worden de de­monstranten herdacht die na de onafhankelijkheidsverklaring in 1991 door Sovjet troepen werden gedood. Litouwen kent 2 onafhankelijkheidsdagen; de viering van de onafhanke­lijkheidsverklaring in 1918 op 16 februari en die van het herstel van de onafhankelijkheid in 1990 op 11 maart. Daar tussendoor is het op 4 maart St. Casimirsdag, de heiligendag voor de patroonheilige van Litouwen. Immigranten houden zich vaak sterker aan tradities dan autochtonen en Litouwse immigrantengemeenschappen in de VS sluiten de viering van 16 februari nog af met een hoedendans. Op 14 juni, de dag van rouw en hoop, vindt de her­denking plaats van de massadeportaties door de Sovjets in 1941. Op 6 juli wordt gevierd dat Litouwen in 1253 onder koning Mindaugas voor het eerst een nationale eenheid kende en op 23 augustus herdenkt men het Molotov-Ribbentroppact dat het land uitle­verde aan de Sovjets. De dag van de natie op 8 september is een feestdag ter ere van Vytoutis de Grote die in de 15^e eeuw de Teutoonse ridders versloeg.

Status van folklore

Vanaf het eind van de 19^e eeuw bestaan in Litouwen folkloristische verenigingen, die zich via schurentheater, muziek, koorzang en onderricht bezig houden met het herontdekken en in stand houden van tradities en oude ambachten. Vanaf 1929 waren er zangfestivals (daina sventes) met enorme koren. In het begin van de 60er jaren van de 20^e eeuw werd een eerste etnografische sociëteit opgericht en tussen 1968 en 1971 ontstond een soort protestbeweging van jonge Litouwers (vaak intellectuelen) die liftend naar nationale her­denkingsplaatsen gingen en probeerden om oude vieringen in ere te herstellen. In die tijd werden deze activiteiten met argusogen bekeken door de Russische geheime dienst KGB, maar na 1990 kwamen velen die er aan deelnamen in regering of parlement te­recht. Vanuit deze achtergrond heeft folklore een minder oubollige status dan bijv in Ne­derland. In de 80er jaren kwam er steeds meer ruimte voor folklore in de media en er werden etnografische en folkloristische stads en dorpsensembles gevormd waarvan er nu vele honderden zijn. In 1980 was er een landelijke folkloristische competitie met meer dan 1000 deelnemers. Zeven jaar later vond in Vilnius het eerste Baltische folklorefestival plaats, dat sindsdien om beurten in één van de Baltische hoofdsteden wordt gehouden.